[Marcin]

Jest to FAQ działu "Tuning" forum Komputer Świat Ekspert.

Ma ono na celu stworzenie zbioru odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania w tym dziale.

*Na jakie pytania znajdę tu odpowiedzi?*
0. Sprawy organizacyjne, czyli co jak dodawać, edytować?
1. Adresy stron związanych z podkręcaniem i tuningiem.
2. Adresy internetowe sklepów oferujące sprzęt do tuningu oraz podkręcania.
3. Co oznacza skrót... ?
4. Artykuły dotyczące tuningu oraz podkręcania.
5. Parametry procesorów [m.in. realne taktowanie i maksymalna temperatura].
6. O ile mogę podkręcić...? Ile wyciągnę z...?
7. Podkręcanie. Procesory i karty graficzne.
8. Jakie są składniki wydajności karty 3D?
9. Jak wyciszyć/polepszyć chłodzenie swojej karty graficznej?
10. Co powinienem wiedzieć o chłodzeniu? (I odpowiedź między innymi na: Jaka jest optymalna temperatura procesora? Jeśli zdejmę obudowę to o ile spadnie temperatura mojego procesora?
11. Podkręcanie pamięci RAM - podkręcanie, timingi, ustawienia, wybór
12. BIOS [prawie wszystko]
13. Zbiór programów do: testowania, podkręcania kart graficznych; sprawdzanie stabilności CPU; sprawdzenie poprawności pamięci RAM; testowanie wydajności komputera; identyfikacji komputera; testowania HDD; mierzenie temperatur, napiec, prędkości wiatraków; testowanie monitora; schładzania CPU; inne


0. Sprawy organizacyjne, czyli co jak dodawać, edytować?

A. Zasady porządkowe odnośnie stylistyki pisania:
- prosimy nie używać emotikon [obrazków] przy pisaniu postów.
- prosimy używać polskie znaki.
- prosimy zwracać szczególną uwagę na błędy ortograficzne [oczywiście każdemu może sie zdarzyć!].
- nie używaj skrótów typu: proc, grafa itp.
- staraj się nie używać zwrotów typu: tudzież, aczkolwiek itp. Po prostu brzmią strasznie sztucznie!
- jeśli napisałeś już posta i chcesz dalej coś dopisać użyć funkcji EDYTUJ.
- jeśli napisałeś już posta a my nie przejmiemy go do ogólnego FAQ, nie przyjmiemy go i tym razem...
- pamiętaj że pisząc posta do FAQ przyczyniasz się do poprawy funkcjonowania tego Forum.
- jeśli przyjęliśmy twojego posta, twój nick zostanie umieszczony na poniższej "ścianie CHWAŁY".
- jeśli masz pytania wyślij wiadomość prywatną (PW) do kogoś z listy moderatorów, pod tym linkiem znajduje się spis moderatorów.
B. "Szablon" nowego pytania i odpowiedzi.
Jeżeli chcesz dodać nowe pytanie wraz z odpowiedzią do FAQ zrób to w następujący sposób:
- utwórz nowy post według następującego szablonu:

[color=blue][b][size=3]{Tutaj kolejny numer problemu}. {Treść pytania}[/size][/b][/color]
{linijka odstępu }
{rozwiązanie problemu; proszę jeśli to możliwe nie używać większego rozmiaru tekstu niż 3}

Czyli w praktyce jeżeli poprzedzające pytanie ma numer 100, to treść kolejnego postu powinna wyglądać tak:

[color=blue][b][size=3]101. Czy kiedyś będzie 101 pytanie?[/size][/b][/color]

Tak, to właśnie jest 101 pytanie.

B. Szablon edycji pytania i odpowiedzi:
Jeżeli uważasz, że informację w odpowiedzi się zdezaktualizowały, albo masz potrzebę uzupełnić treść odpowiedzi swoją treścią, to możesz to zrobić w następujący sposób (zwykły użytkownik nie ma możliwości edycji nie swoich postów):
- utwórz nowy post według następującego szablonu:

[color=red][b][size=3]{Tutaj numer problemu, którego chcesz zmienić treść odpowiedzi}. {Treść pytania}[/size][/b][/color]
{linijka odstępu }
{nowe rozwiązanie problemu - czyli nowa wersja (jeżeli tylko coś dopisujesz to zawierająca wcześniejszą treść w odpowiedni sposób przez Ciebie zmienioną; proszę jeśli to możliwe nie używać większego rozmiaru tekstu niż 3}

Czyli w praktyce jeżeli chce edytować treść pytania o numerze 101, to treść mojego postu powinna wyglądać tak:

[color=red][b][size=3]101. Czy kiedyś będzie 101 pytania?[/size][/b][/color]

Tak, to właśnie jest 101 pytanie. I na pewno będą następne!

C. Kto poświęcił swój czas na budowę tego FAQ - lista twórców:
Sir Jedi
Marcin
ArteK
Merovingian
Rzymo
Wojtex16
szymon_p
Tomasz
Jay-cob
WojtekP
Countach
Royd_MMX
Rysiu
fuqs
mixtol
Przemas111
Lord_Themdall
SoMooN
Kriszo
domdob1

[Sir Jedi]

1. Jakie strony są związane z podkręcaniem i tuningiem?

Zacznij od znalezienia tej informacji na stronach:
Mod-Planet
Overclock.pl
OCLab.pl
DZIKIE - podkręcanie i tuning
Wszystko o BIOSach
Test past termoprzewodzących

[Sir Jedi]

2. Adresy internetowe sklepów oferujące sprzęt do tuningu oraz podkręcania

www.4max.pl
www.angela.pl
www.cooling.pl
www.jet-pc.com
www.mcs.pc.pl
www.pc-cooler.pl
www.pc-tuning.pl
www.pc-fan.pl
www.zenfist.pl

[Sir Jedi]

3. Co oznacza skrót...?

AMD - Advanced Micro Devices, producent procesorów oraz pamięci typu FLASH.
BIOS - Basic Input/Output System, podstawowe procedury wejścia-wyjścia.
CMOS - Complementary Metal-Oxide Semiconductor (struktura komplementarna metal-tlen-półprzewodnik), potrzymana bateryjnie pamięć, która zachowuje istotne dane nawet po wyłączeniu peceta z prądu.
CPU - Central Processing Unit, centralny procesor w komputerze.
FSB - Front Side Bus (główna magistrala)
GF - Geforce, procesor graficzny opracowany przez firmę NVIDIA.
OC - overclocking, z j. angielskiego podkręcanie. W naszym przypadku procesorów (CPU), kart graficznych oraz pamięci RAM.
R - Radeon, procesor graficzny opracowany przez firmę ATI w roku 2000.
RAM - Random Acces Memory
TT - Thermaltake, producent sprzętu przydatnego przy tuningu.
WD - Wester Digital, producent dysków twardych

[Sir Jedi]

4. Artykuły dotyczące tuningu oraz podkręcania.

Kilka artykułów na temat Tuning by Tuning-Pecet.prv.pl
Coś dla posiadaczy AMD K7 (Socket A) by IDG.pl (polecam)
Ciekawy artykuł o chłodzeniu komputerów by Gry-Online.pl

[Sir Jedi]

5. Parametry procesorów.

Na dobry początek radzę zapoznać się z poniższymi parametrami dla Athlonów XP by AMD

PARAMETRY ATHLONÓW XP
kolejno od lewej: oznaczenie procesora, realne taktowanie, magistrala FSB, maksymalna temperatura, nazwa rdzenia.
1700+ 1466 Mhz 133 Mhz 90 C Thoroughbred
1800+ 1533 Mhz 133 Mhz 90 C Thoroughbred
1900+ 1600 Mhz 133 Mhz 90 C Thoroughbred
2000+ 1666 Mhz 133 Mhz 90 C Thoroughbred
2100+ 1733 Mhz 133 Mhz 90 C Thoroughbred
2200+ 1800 Mhz 133 Mhz 85 C Thoroughbred
2400+ 2000 Mhz 133 Mhz 85 C Thoroughbred
2500+ 1833 Mhz 166 Mhz 85 C Barton
2600+ 2133 Mhz 133 Mhz 85 C Thoroughbred
2600+ 2075 Mhz 166 Mhz 85 C Thoroughbred
2700+ 2166 Mhz 166 Mhz 85 C Thoroughbred
2800+ 2250 Mhz 166 Mhz 85 C Thoroughbred
2800+ 2083 Mhz 166 Mhz 85 C Barton
3000+ 2166 Mhz 166 Mhz 85 C Barton

("Tabelka" pochodzi z KŚ Eksperta 3/2003 str. 60)

Oblicz jaki Power Rating posiada Twój procesor

[Sir Jedi]

6. O ile mogę podkręcić...? Ile wyciągnę z...?

Nigdy nie można udzielić jednoznacznej odpowiedzi na pytania tego typu.
Zależy to od:
- konkretnego egzemplarza! Niektóre kręcą się rewelacyjne, inne prawie wogóle!
- płyty głównej i chłodzenia. Na jednych płytach będzie się podkręcał lepiej a na innych gorzej.

[Marcin]

7. Podkręcanie. Procesory i karty graficzne.

I. Karty graficzne
II. Procesory (CPU)

I. Podkręcanie karty graficznej:
Do podkręcania karty graficznej możemy użyć programu (Riva Tuner, Power Strip) lub specjalnie przygotowanych sterowników(Omega). Chcąc zabrać się za podkręcanie karty graficznej upewnijmy się czy karta jest wystarczająco dobrze chłodzona i mamy odpowiedni zasilacz . Gdy już jesteśmy gotowi czas zacząć:
- podkręcamy najpierw rdzeń a potem pamięci - nigdy razem
- podnosimy częstotliwości stopniowo(co 5,10MHz) i testujemy kartę benchmarkiem lub wymagającą grą
- gdy coś jest nie tak (artefakty, reset, zawieszanie, itp) przywracamy ostatnie dobrze działające częstotliwości
- każda karta może uzyskać różne wyniki w zależności od chłodzenia obudowy, samej karty, czy też posiadanego modelu.

II. Podkręcanie procesorów:
- aby podkręcić CPU możemy zmienić jego magistralę (FSB) lub mnożnik (multiplier)
- podkręcać najlepiej w BIOSie
- same możliwości overclockingu zależą w dużej mierze od posiadanego sprzętu (płyta główna, pamięci, zasilacz, chłodzenie i wreszcie sam procesor)
- jeśli już mamy podstawowe informacje możemy zacząć OC:
Podkręcamy stopniowo FSB (co 5,10MHz) i testujemy komputer (np. Prime95). Jeśli mamy płytę bez blokady PCI/AGP to musimy uważać by te szyny (PCI/AGP) nie były zbyt wysokie (może to powodować niestabilność lub uszkodzenie sprzętu). Jeśli wszystko jest dobrze możemy dalej zwiększać częstotliwość aż do maksimum możliwości. Jeśli nasz procesor jest niestabilny możemy spróbować podnieść jego napięcie (Vcore) i sprawdzić czy wtedy będą jakieś problemy. Jeszcze lepiej jeśli mamy odblokowany mnożnik - możemy go zmniejszyć by móc uzyskać wyższe FSB. Oczywiście jeśli zwiększamy FSB, napięcie to nasz procesor wydziela więcej ciepła więc należy zadbać o jego chłodzenie. Potrzebny jest również dobry zasilacz, który będzie w stanie dostarczyć wystarczającą ilość energii do podzespołów.

[Sir Jedi]

8. Jakie są składniki wydajności karty 3D?

Na ogólną wydajność generowania obrazu 3D wpływa:
* ilość potoków obliczeniowych:
Ilość potoków oznacza ile równoległych wątków obliczeń (niezależnych od siebie) potrafi przeprowadzić dana karta. Układy graficzne o 8 potokach są - teoretycznie - dwa razy szybsze od 4 potokowych, ale wymagają też dwukrotnie szybszej pamięci. W przeciwnym wypadku zysk wydajności będzie mniejszy.

* częstotliwośc taktowania jądra:
Im wyższy zegar jądra, tym samym są wyższe osiągi karty. Nie zapominajmy jednak o tym, że to wymaga także odpowiedniego przyśpieszenia pamięci. Co z tego, że jądro będzie pracowało na wyższych obrotach skoro wolne pamięci nie będą w stanie dostarczyć odpowiedniej ilości danych? Zakładamy, że w ciągu jednego taktu każdy z potoków karty jest w stanie obliczyć kolor 1 piksela, otrzymamy następującą zależność (przykładowo): karta 4 potokowa o taktowaniu 500 MHz będzie miała taką samą wydajność obliczeniową, jak karta 8 potkowa o taktowaniu 250 MHz.

* szybkość szyny pamięci:
Spotykane 3 typy odmian kart z szyną: 64-bitową, 128-bitową i 256-bitową. Im szersza szyna, tym więcej danych może otrzymać jądra o graficzne karty. W teorii 128-bitowa szyna prześle dwukrotnie więcej danych niż szyna 64-bitowa, zakładając taką samą prędkość taktowania pamięci. Dobrą wydajność w rozdzielczościach 800x600 i 1024x768 gwarantuje nam karta z szyną 128-bitową. Karty 64-bitowe nadają sie do grania tylko z najniższymi rozdzielczościami: 600x480 i 800x600. Najsilniejsze karty o 256-bitowej szynie pozwalają na granie z maksymalnymi efektami w rozdzielczościach 1280x1024 i większych.

* częstotliwość taktowania pamięci:
Szybsze taktowanie pamięci zapewnia szybszy przepływ danych do układu graficznego, jest to szczególnie ważne w trybach o wysokiej rozdzielczości. Podnosząc częstotliwość pamięci jesteśmy w stanie nadrobić nieco ograniczenia wpowadzane przez szerokość szyny np. 128-bitowe pamięci taktowane zegarem 1000 MHz oferują taką samą prędkość transferu danych, jak 256-bitowe pamięci taktowane zegarem 500 MHz. Pamiętajmy jednak, że kartę wyposażoną w układy DDR-400 podkręcimy do 600 MHz. Podatność karty na przetaktowywanie jest z
góry wyznaczana przez jej proces technologiczny - im nowsza tym lepszy proces technologiczny co daje większą możliwość overclocingu. Najbardziej zaawansowane karty produkowane są z wykorzystaniem procesu 0,11 mikrometra, ale układy takie trafiają obecnie tylko do najdroższych konstrukcji.

[Jay-cob]

9. Jak wyciszyć/polepszyć chłodzenie swojej karty graficznej?

Wyciszyć kartę można na dwa sposoby:
- modyfikując standardowe chłodzenie
- montując nowe chłodzenie

Modyfikacja - na początek warto zdjąć radiator z chipa i przesmarować go jakąś dobrą pastą termoprzewodzącą. Teraz można zająć się wentylkiem (jeśli jest - posiadacze np. Gigaqbyte R9550 nie mają tego problemu), warto wyczyścić go z kurzu i ewentualnie przesmarować. Bardzo dobrym sposobem jest także wymiana go na cichszy i/lub większy wentylator (np. 80mm) i podłączenie go pod niższe napięcie, np. 5v lub 7v.

Cytat z Ekspert nr 3 2006 str 59:
"Najczęstszym błędem jest stosowanie popularnego WD-40. Jest to preparat penetrujący, a nie smarujący"

Kupno nowego - tu dużo zależy od karty graficznej, chęci jej podkręcania, itp. Przykładowe zamienniki:
Cooling.pl

Ciekawe artykuły na temat:
Jak odblokować potoki w GeForce 6800
Jak przerobić Radeon'a 9600 Pro na XT
Jak przerobić GeForca 5900 XT na 5950 Ultra
Jak przerobić Radeona HD 6950 na HD 6970

[Marcin]

10. Co powinienem wiedzieć o chłodzeniu?

I. Na wzrost poboru mocy procesora składa się kilka czynników:
- Częstotliwość pracy
- Ilość elementów
- Napięcie zasilające
- Wymiar technologiczny
Im każdy z tych czynników większy, tym i moc większa. Przy czym, o ile dla dwóch pierwszych istnieje tendencja wzrostowa, to dwa ostatnie systematycznie maleją. Innymi słowy, wzrost częstotliwości procesorów i ilości elementów jest kompensowany, w mniejszym, lub większym stopniu, przez spadek napięcia zasilającego i wymiaru technologicznego. Coraz to nowsze i szybsze procesory potrzebują coraz bardziej wydajnych systemów chłodzących, których zadaniem jest zapewnienie procesorowy komfortowych warunków pracy. Maksymalna temperatura pracy procesora firmy Intel nie powinna przekraczać 50 stopni Celsjusza, a AMD 55. Są to górne wartości graniczne przyjęte dla ciągłej pracy procesora.

Początkujący pytają się często:
Jeśli zdejmę obudowę to o ile spadnie temperatura mojego procesora?
- O kilka stopni i nie ma co liczyć na 10-20 stopniowy spadek temperatury.
Warto zwrócić uwagę na problem kurzu. który łatwo może dostać się do wnętrza naszego peceta.

II. Temperatury i systemy chłodzące:
1. Odpowiednia temperatura
2. Chłodzenie powietrzem
3. Chłodzenie cieczą
4. Chłodzenie ciekłym azotem, lub innym gazem
5. Systemy hybrydowe

1. Odpowiednia temperatura:
A. Jak wiadomo obecnie procesory i inne komponenty komputera wydzielają spore ilości ciepła. Dużo jest pytań: "czy taka temperatura jest dobra, czy nie za wysoka, itd", więc:
- temperatura w stresie nie powinna przekraczać 60*C
- maksymalne temperatury pracy są różne w zależności od producenta i rdzenia procesora
- GPU są bardziej odporne na ciepło więc ich temperatury pracy mogą być wyższe (np. około 90*C)
- temperatura pracy dysku twardego zazwyczaj nie powinna przekraczać 55*C (zależnie od producenta)
- trzeba pamiętać że urządzenia pomiarowe często mogą się mylić i pokazywać błędną temperaturę(np. płyty główne - wtedy pomaga aktualizacja BIOSu)
- by polepszyć chłodzenie: wyczyść wentylatory i radiatory, poukładaj kable w obudowie, nałóż poprawnie pastę termoprzewodzącą, zainstaluj lepszy cooler. Oczywiście trzeba pamiętać również o chłodzeniu obudowy (dodatkowe wentylatory w obudowie).

B. Odpowiedz dla chcących podkręcać procesory i bojacych sie wysokiej jego temperatury. Oto jaka jest odpowiedź od pomocy technicznej Gigabyte'a.
Poniższy tekst dotyczy wszystkich nowych płyt głównych, nie tylko Gigabyte'a:

Cytat

CYTAT:
Dlaczego odczyt temperatury może się różnić na różnych płytach?
Obecnie w płytach Gigabyte pomiar temperatury procesora dokonywany poprzez odczyt z tzw. diody termicznej umieszczonej wewnątrz rdzenia procesora (tak jest w Pańskim przypadku). We wcześniejszych modelach płyt Gigabyte oraz w starszych procesorach AMD odczytu temperatury dokonywało się nie z samego rdzenia procesora ale z termistora umieszczonego pod procesorem, stąd niższe wartości temperatury w starszych płytach i czasami na niektórych płytach innych producentów. Różnica może dochodzic do 10 - 20 stopni.
Warto też mieć na uwadze, że wartość temperatury podawana w biosie jest wartością często przybliżoną a nie dokładną - wynikać to może np. z niedokładności algorytmu wyliczającego temperaturę.
Ponadto niektórzy producenci mimo odczytu z diody termicznej stosują metodę zaniżania temperatury podawanej w biosie o około 10 stopni względem rzeczywistości

2. Chłodzenie powietrzem:
Chłodzenie powietrzem jest to najprostszy i najbardziej popularny system chłodzenia. Coolery składają się z radiatora, który odbiera ciepło z procesora, oraz z wentylatora, który zmniejsza jego oporność termiczną. Radiatory najczęściej są wykonane z aluminium lub miedzi. Bardzo często spotyka się także połączenie obydwu tych materiałów. Można co prawda spotkać także radiator ze srebrną wstawką, ale koszt takiego radiatora dorównuje watercoolerom, które znacznie przebijają go skutecznością. Każdy radiator zbudowany jest z podstawy i żeberek, które oddają ciepło otoczeniu. Niektórzy producenci stosują swoje własne rozwiązania (np. Zalman). Im więcej żeberek, tym lepiej. Podstawa jest równie ważna, gdyż to ona transportuje ciepło na żeberka. Gdy będzie zbyt cienka po prostu nie spełni swojej roli. Może powiedzmy jak wygląda dobry radiator. Bez wątpienia najważniejszym czynnikiem jest jego powierzchnia (nie rozmiary). Im większa, tym lepiej. Dzieje się tak dlatego, że radiator o większej powierzchni szybciej oddaje ciepło do otoczenia. Niektórzy dzielą radiatory na trzy rodzaje: klasyczne, orbowate, oraz dziwadła (np. Zalman). Równie ważnym czynnikiem jest materiał wykonania. Najlepsze są radiatory miedziane oraz miedziano-aluminiowe. Przy dobrej i przemyślanej konstrukcji radiatory Al-Cu mogą być nawet lepsze od czysto miedzianych. Powodem jest tu to, że miedź ma większy
współczynnik przewodzenia ciepła, ale również ma większą pojemność cieplną, a to już nie jest dobrze. Lepszym rozwiązaniem konstrukcyjnym jest większa ilość cieńszych żeberek, niż mniej grubszych. Ostatnio modna stała się technologia "Micro-fin". Przykładem takiej technologii jest radiator coolera CoolJag JAC102C. Jednak technologia ta ma jedną wadę. Żeby cooler spełnił swoje zadanie, wentylator na takim radiatorze musi być bardzo mocny, co skutkuje wysokim poziomem hałasu. Kolejną sprawą jest powierzchnia radiatora. Im gładsza, tym lepsza. Jeśli spód radiatora jest gładki wówczas lepiej styka się z jądrem procesora. A wiadomo - większa powierzchnia oddawania ciepła równa się mniejsza temperatura. Ostatnio pod tym względem jest coraz lepiej. Kiedyś tylko coolery z górnej półki cenowej miały dobrze wyszlifowany spód, obecnie także tańsze coolery mogą się tym pochwalić. Jeśli jednak zauważamy jakieś nierówności, lub szorstką powierzchnię dobrze jest wziąć papier ścierny 800 i 2000, a następnie wyszlifować "na lustro". Kolejną rzeczą w coolerze jest wentylator. Od niego głównie zależy wydajność chłodzenia. Niestety duża ilość nowych wentylatorów to modele szybkoobrotowe. Dlaczego niestety? Wentylator o wymiarach 60x60x25mm kręcący się z prędkością 7000 RPM to prawie 50 db hałasu. Tak, hałas stał się bardzo denerwującym skutkiem ubocznym ciągłego
podnoszenia wydajności komputerów. Pod względem hałasu użytkowników można podzielić na trzy grupy: takich, którzy za ciche coolery uznają cokolwiek cichsze od Delty, zwykłych użytkowników, którym wystarcza cooler 4800RPM, oraz ekstremalnych wyciszaczy. Ideałem jest cooler z dużym miedzianym radiatorem oraz z dużym wentylatorem z regulowaną szybkością obrotową. Dlaczego akurat tak? Proszę przeanalizować budowę takiego coolera na przykładzie Thermaltake
Volcano 7+. Urządzenie to posiada duży miedziany radiator znakomicie odbierający ciepło z procesora, oraz wentylator 70x70x25 z regulacją obrotów. Dzięki temu możemy mieć bardzo wydajny, lub przestawiając regulator na opcję "low" cichy cooler. Jakie coolery są najlepsze? Trudno odpowiedzieć na te pytanie. Każdy cooler ma inne parametry. Wyróżniamy zasadnicze dwa rodzaje
coolerów: pod podstawkę Socket 370 i Socket A, oraz pod Socket 478 (Pentium 4). Dobrym uniwersalnym coolerem jest Thermaltake Volcano 7+. Pasuje pod wszystkie trzy typy podstawek. Niestety jest drogi. "Najlepszy z najtańszych" to chyba Titan TTC-D5T. W miarę wydajny i dla znakomitej większości użytkowników cichy. Pasuje tylko pod podstawki Socket 370 i Socket A. Dla Pentium 4 sprawa się trochę ułatwiona, gdyż Intel dodaje do procesorów boxowe coolerki, które mają całkiem dobre parametry, gdy tylko nie myślimy o ekstremalnym overclockingu. Na pewno wybierzemy coś dla siebie.

3. Chłodzenie cieczą:
Chłodzenie cieczą jest stosowane w większości przez ekstremalnych overclockerów. Ostatnio zaczęło być również używane przez "zwykłych" użytkowników, którzy są zadowoleni z cichej i wydajnej pracy takiego systemu. Praktycznie jeszcze rok temu kupno takiego zestawu było w Polsce niemożliwe. Ostatnio coś się na tym rynku ruszyło i pojawiły się firmy, które sprowadzają do Polski gotowe zestawy, lub umożliwiają poskładanie zestawu jak z klocków. Jednak najczęściej ludzie sami wykonują takie zestawy. Zasada działania jest bardzo prosta. Na procesor zakładamy małe, miedziane, lub aluminiowe, pudełko, przez które przepływa ciecz chłodząca. Gdzie? obok znajduje się chłodnica, w której chłodziwo pozbywa się ciepła pobranego z procesora i pompa zapewniająca stała cyrkulację płynu. I na tym koniec. Takie systemy są bardzo wydajne i przegrzanie procesora raczej nam nie grozi. Niestety, ich budowa nie jest prosta.
Najtrudniejsze jest wykonanie wymiennika ciepła na procesorze. Musi być mały i przede wszystkim szczelny. Nawet najmniejszy przeciek chłodziwa, najczęściej wody (dostępne są też inne chłodziwa gaz, azot czy też... piwo, autententycznie) może spowodować spalenie procesora, płyty głównej, czy karty graficznej. Techniki są różne. Jednolity blok aluminium z przewierconymi otworami, pudełko zlutowane z blachy miedzianej, spłaszczona rurka miedziana, zespół cienkich rurek zalanych spoiwem przewodzącym ciepło, czy też mały,
odpowiedni radiator aluminiowy z założonym plastikowym pudełkiem i uszczelniony Poxipolem. Chłodnicę można wykonać z cienkich rurek metalowy, starej chłodnicy z lodówki, lub kupić w sklepie motoryzacyjnym nagrzewicę samochodowa, np. od Poloneza. Z pompą wodną też nie wielkiego kłopotu. Wystarczy pójść do sklepu akwarystycznego i kupić pompkę wodną. No i oczywiście będziemy potrzebowali węże gumowe. Zasada jest następującą: im mocniejszą mamy pompkę, tym grubszych węży będziemy potrzebowali.

4. Chłodzenie gazem:
To już najwyższa szkoła jazdy. Kosztuje krocie, wykonać w domu jest raczej trudno, a ciekły gaz nie starcza na długo i trzeba go kupić. Ale jakie wyniki. Procesor schłodzony do -70C to raczej norma i przegrzanie absolutnie mu nie grozi. Co najwyżej można go zamrozić, albo spowodować jego oszronienie, co jest sytuacją bardzo niebezpieczną. Na szczęście istnieją rozwiązania firmowe, drogie, ale skuteczne i niezawodne.

5. Systemy hybrydowe:
Idea systemów hybrydowych polega na połączeniu dwóch, lub więcej, systemów chłodzących w jeden. Są to głównie systemy oparte na ogniwach Peltiera. Ogniwa Peltiera są to swego rodzaju pompy cieplne, pompujące ciepło z jednej swojej strony na druga. Powstały na potrzeby armii, jako system chłodzenia luf armatnich. Ogniwo Peltiera, jakie można u nas dostać, ma postać małej płytki o
wymiarach ok. 40x40mm i wysokości ok. 3-4mm. Ogniwo podłączone do prądu z jednej strony jest zimne, a z drugiej gorące. Jeśli takie ogniwo położymy zimną stroną na procesorze, to będzie ono bardzo wydatnie go chłodzić, nawet do temperatury niższej od temperatury otoczenia. I o to właśnie chodzi w chłodzeniu procków. Musimy tylko pamiętać o odprowadzeniu ciepła z gorącej strony ogniwa. I to w dodatku musimy odprowadzić tego ciepła bardzo dużo. Jeśli moc naszego procesora wynosi np. 20W, a moc ogniwa 30W, to musimy odprowadzić z układu aż 50W. I tutaj nie wystarczą już małe radiatorki i standardowe wiatraki. Trzeba montować tak duże radiatory jak to tylko możliwe i tyle wiatraków ile zmieści się na radiatorze. Niczym niezwykłym nie jest radiator z trzema wentylatorami. Albo idziemy na całość i składamy chłodzenie wodne, które bez problemu powinno poradzić sobie z połączoną mocą procesora i ogniwa Peltiera.

[Marcin]

11. Podkręcanie pamięci RAM - podkręcanie, timingi, ustawienia, wybór

Na poczatek troche teorii
Pamięć RAM - podstawowy rodzaj pamięci o dostępie swobodnym, w której przechowana jest całość lub część bieżąco wykonywanego programu. RAM jest dużo szybszy (tzn. ma znacznie krótszy czas dostępu,liczony w nanosekundach) od pamięci masowych,takich jak dyski twarde, napędy CD-ROM czy napędy dyskietek.
W dzisiejszych czasach najpopularniejsze są moduły o następujących pojemnościach:
- 512 MB
- 1 GB
- 2 GB
- 4 GB (GoodRAM)
Liczba pojemności MB to wielokrotność liczby 2 <2x2=4, 2x4=8 2x8=16 itd.>

Co, jak i dlaczego - częstotliwość
Platforma K7
Pamięć najwydajniej pracuje w trybie synchronicznym z FSB. Robimy to poprzez zaznaczenie w biosie trybu pamięci jako 1:1/100% (w zależności od posiadanej płyty). Pamięć będzie "się podkręcać" wraz z podnoszeniem szyny fsb. Podkręcając komputer nigdy nie ustawiamy trybu asynchronicznego, ponieważ strata wydajnoci jest bardzo duża w porównaniu z trybem synchronicznym. Na tej platformie bardzo ważną rolę odgrywają timingi, powinny być jak najniższe (instrukcja poniżej). Do płyt głównych opartych na NF2 nie powinno sie stosować ustawienia CAS (CL) 3! .Może to spowodować niestabilność/problemy ze sprzętem. Tryb Dual channel ma znikomy wpływ na wydajność.

Intel
Na tej platformie timingi mają marginalne znaczenie, nie wpływają znaczaco na wydajność. Powinniśmy ustawić pamięć by częstotliwość była jak największa, nie patrząc na synchronicznośc z fsb i timingi (w granicach rozsądku). Robimy to korzystając z dzielników/mnożników np 2/3, 3/4, 5/4. Tryb Dual DDR jest konieczny, bez tego komputer będzie sie "dusić"

Platforma K8
Timingi jak i fsb są ważne. Powinniśmy posiadać jak najwyższe fsb, przy CL nie gorszym niż 2.5. Pamieć nie musi działać synchronicznie z fsb, ustalamy jej częstotliwość za pomocą dzielników. S939 koniecznie musi posiadać pamięci w Dual channel, S754 nie obsługuje Dual channel.

Timingi
Drugim ważnym elementem wpływającym na szybkość pracy pamięci są tzn. timingi. Są to najprościej mówiąc opóźnienia ramu, a jak wiadamo im mniejsze opóźnienia tym lepiej (w przypadku pamięci - szybciej). Wyróżniamy 4 podstawowe timingi:
• CAS latency (CL) - najważniejszy parametr, ma największy wpływ na wydajność (2.0/2.5/3.0)
• RAS-to-CAS Delay - parametr mający znaczacy wpływ na wydajność, jednak nie w takim stopniu jak CAS (2/3/4/5)
• RAS Precharge Time (tRP) - jak wyżej (2/3/4/5)
• Row Active Time - parametr mający znikłe znaczenie na wydajność, działa na nieco innych zasadach (więcej poniżej) (5/6/7/8/9/10/11)

Co, jak i dlaczego - timingi
Timingi przedstawia sie w kolejności takiej jak napisałem powyżej, czyli CAS-RAStoCAS-RasPT-tRAS, wyglada to np tak: 2.5-3-3-8. Timingi powinny być jak najniższe, takim "ideałem" jest 2-2-2-X. Dlaczego jest na końcu X? Ostatni timingi zachowuje sie inaczej niż inne, jego wartość nie musi być jak najmniejsza. W zależności od platformy, szyny FSB i reszty timingów, ten parametr powinien być ustawiony inaczej w celu zapewnienia największej wydajności. Dla fsb <200 najwydajniej jest jako suma trzech pierwszych timingów, np jak mamy 2-3-3 to tRAS ustawiamy na 8(2+3+3). Przy szynie 200-230 najwydajniej jest przy ~11 lub jak wcześniej - sumie pierwszych trzech. Wynika to z różnorodności platform i pamięci. FSB rzędu 250 wymaga dużego tras, 11 a czasem nawet 14. Przy bardzo wysokiej szynie (270+), znów najwydajniejsze jest niskie tras, suma trzech timingów lub nawet jeszcze niższe. Generalnie mówiąc timingi zależą głownie od konkretnych pamięci oraz rodzaju całej platformy, Dlatego najlepiej sprawdzać wydajność samemu.

Podczas podkręcania szyny może zdarzyć się, że zacznął nas ograniczać pamięci. Należy w takim wypadku podnieść im napiecie zasilające vdimm o 0.1v i dalej podkręcać. Możemy je spokojnie podnosić do poziomu 2.9V - pamięć jest bardzo tolerancyjna, temperatura układów nie wzrasta mocno. Kolejnym ogranicznikiem, mogą być zbytnio wyżyłowane timingi pamięci, należy je nieco obniżyć i próbować dalej. To czy będzie sie nam opłacać obniżyć nieco timingi kosztem szyny, czy dokładnie na odwrót zależy od konkretnego przypadku - musimy przetestować to sami. Poniżej przedstawie ustawienia timingów, od najlepszych do najgorszych (ostatni timing ustawiamy po przeprowadzeniu indywidualnych testów):
- 2-2-2
- 2-3-3, 2.5-2-2
- 2.5-3-3
- 2.5-4-4, 3-3-3
- 3-4-4
- 3-5-5

Jakie pamięci kupić?
Aby odpowiedzieć właściwie na to pytanie musimy określić do czego i na jakiej platformie będziemy używać RAMu.

Aktualnie dostępne są trzy godne polecenia, dość popularne kości, które licznie występują w produktach takich firm jak Kingston, OCZ, Corsair, Geil i innych (kolejność alfabetyczna):
• Hynix D43. Pamięć będąca od dłuższego czasu na rynku. Jej cechy to dość słabe timingi, które rękompensuje wysokim fsb (250-280MHz). Pamieć ta nie lubi zbyt wysokiego vdimm (ok 3-3.1v max). Bardzo ważną zaletą jest niska cena.
• Samsung TCCD. Stosunkowo nowe pamięci, bardzo szybko zostały polubiane przez overclockerów. Jej zaletami jest możliwość ustawienia ostrych timingów (2-2-2) przy niskiej magistrali (<220), oraz wręcz kosmiczego fsb (330MHz) po pogorszeniu timingów. Napięcie powyżej 3V nie zmienia właciwości overclockerskich. Największa wadą jest wysoka cena modułów.
• Winbond BH-5/6. Od dłuższego czasu nie produkowane moduły, uważane za najlepsze pamięci jakie kiedykolwiek powstały (też tak uważam:P). BH-5 są teoretycznie lepsze od BH-6, w praktyce wygląda to różnie. Kości potrafią uzyskać magistralę 250-280mhz przy super ostrych timingach (2-2-2-5). W przeciwności do TCCD i D43, dodatkowe napięcie bardzo im pomaga. Ostatnio coraz trudniej dostępne, cena zależy od szczęścia.

Do pracy z każdą platformą z fsb do 200MHz polecam pamięć goodram. Tak goodram. Mimo iż firma nie jest najwyższych lotów to produkuje bardzo dobre (w swojej klasie) pamięci. Ostatnio słyszałem o wielu przypadkach, że goodram'y przewyższały w osiągach sporo droższe i markowe pamięci

[Marcin]

12. Prawie wszystko o BIOSach

I. Płyty główne
II. Karty graficzne
III. Kombinacje uruchamiające BIOS
IV. Komunikaty tekstowe o błędach w BIOSie
V. Kody dźwiękowe BIOSu

I. Płyty główne
Jak optymalnie skonfigurować BIOS.
Co oznacza dana funkcja BIOSu.
Jak należy aktualizowac BIOS. Najnowszy soft do naszego sprzętu znajdziemy najczęściej na stronie producenta lub poprzez wyszukiwarke google.
Miejsca gdzie dowiemy sie wiecej na ten temat:
1. 2. 3. 4.

II. Karty graficzne
Pamiętajcie aby wybierając bios do karty kierować sie nietylko jej modelem i nazwą producenta ale także innymi parametrami takimi jak nazwa firmy któa wyporodukowała kości pamięci na karcie i ich czasem dostępu oraz to czy nieposiada czasem VIVO albo tunera TV.

BIOSY DO UKŁADÓW ATI

Do niektórych biosów klikając link z napisem Advance można pobrać bios już przez siebie zmodyfikowany wybierając i w wypisując odpowiednie pola taktowania karty.
W polu Transfer options można sobie wybrać wersję pliku biosu. mozna wybrać nieskompresowany plik Biosu, można zrobić plik do dyskietki samobotującej sie (w tym celu twożymy dyskietkę np w programie WinImage) lub na samobotującej sie płycie CD.

BIOSY DO UKŁADÓW NVIDII

Upgraty, sterowniki, edytory biosów i programy flashujące

Polska strona NVIDII

Na temat BIOSów do kart graficznych więcej możesz przeczytać tutaj

III. Kombinacje uruchamiające BIOS

Standardowo są zdefiniowane pewne kombinacje klawiszy, za pomocą których można dostać się do okna konfiguracyjnego BIOSu. Ponieżej przedstawiona jest lista producentów BIOSów i domyślna kombinacja klawiszy włączająca panel konfiguracyjny w BIOSach ich produkcji:

- Award, Ami [Del] lub [F1]
- Phoenix [F1], [Ctrl][Alt][Ins], [Ctrl][S], [Ctrl][Alt][Esc], [Ctrl][Alt][S], [Ctrl][Alt][Enter]
- Compaq [F10], gdy na ekranie w górnym rogu pojawi się mały kwadrat
- Hewllet-Packard (HP) [F1], [F2], gdy na ekranie pojawi się logo HP
- Dell [Del], [F2], [F1], [Ctrl][Alt][Enter], wcisnąć Reset dwa razy
- Toshiba [Esc], [F1]
- NEC, Packard Bell, Amax, Micron, Aptiva, Sharp [F1], [F2]
- IBM [F1], [Ins] wcisnąć i przytrzymać obydwa klawisze myszy
- Sony [F3] potem [F1] lub [F2]
- AST Advantage, Tandon, Acer [Ctrl][Alt][Esc]
- Zenith [Ctrl][Alt][Ins]

IV. Komunikaty tekstowe o błędach w BIOSie

BIOS może informować o błędach wyświetlając komunikaty np. w formie tekstowej. Jest ich dosyć dużo. Poniżej przedstawione są objaśnienia najczęściej wystepujących komunikatów:

8042 Gate - A20 Error - Błąd sterownika klawiatury (bramka A20). Należy wymienić układ 8042
Address Line Short! - Błędnie zdekodowany adres
C: Drive Error - Należy sprawdzić czy podano poprawny typ dysku C: (lub X:) w Standard CMOS Setup
C: Drive Failure - Napęd dysków C: jest uszkodzony. Należy sprawdzić połączenie kabli
Cache Memory Bad, Do Not Enable Cache! - Pamięć podręczna cache jest uszkodzona (procesor do wymiany)
CH-2 Time error - Błąd zegara numer 2
CMOS Battery State Low - Bateryjne podtrzymanie pamięci CMOS posiada zbyt małe napięcie baterii
CMOS Checksum Failure - Błąd sumy kontrolnej BIOS. W większości przypadków pomaga uruchomienie programu konfiguracyjnego i ponowne zapisanie ustawień
CMOS Display Type Mismatch - Błędne ustawiony typ karty graficznej w CMOS. Należy uruchomić program konfiguracyjny i poprawić ustawienia
CMOS Memory Size Mismatch - Wielkość pamięci znajdującej się na płycie różni się od zapisanej w CMOS. Należy uruchomić program konfiguracyjny
CMOS System Options Not Set - Nie ustawione opcje konfiguracyjne w pamięci CMOS. Należy uruchomić program konfiguracyjny
CMOS Time and Date Not Set - Nie ustawiona data i czas w CMOS. Należy uruchomić program konfiguracyjny i wprowadzic czas w STANDARD CMOS SETUP
Diskette Boot Failure - Dyskietka systemowa w napędzie A: jest uszkodzona lub system z innego powodu nie może zostać załadowany. Należy sprawdzić połączenia stacji dysków oraz ustawienia typu napędu dyskietek w SETUP
Display Switch Not Proper - Przełącznik typu monitora ustawiony jest nie właściwie. Dotyczy starszych płyt głównych gdzie należy przy pomocy zworki ustalić rodzaj zastosowanego monitoru: kolorowego lub monochromatycznego
DMA Error - Błąd sterownika DMA
DMA #X Error - Błąd w kanale DMA nr X
FDD Controller Failure - Błąd sterownika napędu dysków elastycznych. Należy sprawdzić podłączenia stacji dysków (przy wyłączonym zasilaniu!)
HDD Controller Failure - Błąd sterownika dysku twardego. Należy sprawdzić podłączenie dysku twardego (przy wyłączonym zasilaniu!)
I/O Card Parity Error At XXXXX - Błąd parzystości karty I/O umiejscowiony w XXXXX. Karta I/O jest uszkodzona
INTR #1 Error - Błąd podczas testów POST na przerwaniu nr 1
INTR #2 Error - Błąd podczas testów POST na przerwaniu nr 2
Invalid Boot Diskette - Dyskietka znajdująca się w napędzie A: nie pozwala na uruchomienie z niej systemu
Keyboard Is Locked... Unlock It - Należy odblowować zamknięcie klawiatury
Keyboard Error - BIOS ma problemy z obsługą klawiatury
KB/Interface Error - Błąd sterownika klawiatury
Off Board Parity Error Addr (HEX) = XXXX - Błąd parzystości generowany przez pamięć urządzenia w gnieździe rozszerzeń pod adresem XXXX - w kodzie szesnastkowym
On Board Parity Error Addr (HEX) = XXXX - Błąd parzystości pamięci na płycie głównej pod adresem XXXX - w kodzie szesnastkowym
Parity Error ???? - Błąd parzystości w systemie pamięci pod nieznanym adresem. Może to być błąd na karcie rozszerzającej lub jeżeli występuje w stałych sytuacjach to jest winna pamięć RAM.
Czasem też procesor źle interpretuje rodzaj awarii. Przyczyną może być niewłaściwe taktowanie szyny (normalnie 8,33MHZ) lub zbyt małe ustawienia cykli oczekiwań dla pamięci (ustawienia WAIT STATES w SETUPie)
Memory Parity Error at XXXXX - Błąd dotyczący szyny ISA (komunikat ISA NMI). Błąd parzystości pamięci umiejscowiony w XXXXX. Jeżeli określony jest błędny rozmiar, to jest on również wyświetlany, w przeciwnym wypadku pojawi się komunikat: Parity Error ????
No drive atached to fast track controller bios is not instaled - Do kontrolera FastTrack nie jest podłączony żaden dysk. BIOS kontrolera nie zostanie zainstalowany. To całkowicie normalny objaw działania tego urzadzenia, jeśli komuś przeszkadza w/w tekst należy wyłączyć w BIOS-ie lub zworką dodatkowy kontroler dysków.

V. Kody dźwiękowe BIOSu

Czasem może się zdarzyć, że błąd wystąpi, zanim jeszcze będzie istniała możliwość przekazania kodu o błędzie w sposób tekstowy. Wtedy Bios informuje nas o zaistniałym błędzie podając pewne sygnały dżwiękowe. Są one zależne w wielu przypadkach od producenta BIOSu.

AWARD
Firma ta nie używa skomplikowanych kombinacji. Informuje nas praktycznie tylko o błedach związanych z kartą graficzną lub pamięcią.
I tak dźwięk:

-1. krótki, wszystko w porządku
-1 długi, błąd pamięci
-1 długi, 2 krótkie - błąd parzystości RAM
-1 krótki, 2 długie - błąd karty graficznej
-ciagły, błąd pamięci RAM lub karty graficznej

AMI
Z kolei BIOS firmy Ami wydaje dużo skomplikowanych dźwięków, a błąd zależy od ich liczby.
Poszczególne z nic:

- 1 dźwięk błąd odświeżania RAM
- 2 błąd parzystości RAM
- 3 błąd w pierwszych 64kB RAM
- 4 błąd zegaru systemowego
- 5 błąd procesora
- 6 błąd kontrolera klawiatury
- 7 błąd trybu wirtualnego procesora
- 8 błąd I/O pamięci karty graficznej
- 9 błąd sumy kontrolnej BIOSu
- 10 błąd pamięci CMOS
- 11 błąd pamięci cache
- ciągły dźwięk to błąd pamięci RAM lub pamięci karty graficznej

Czasami dźwięki mogą niepotrzebnie zaniepokoić użytkownika. Dzieje się tak szczególnie z kartami AGP, gdyż może wystapić problem który wynika z niedopasowania się styków w slocie. Przeważnie wystarczy lekko ryszyć kartą by problem zniknął. Niestety jednak, większość dźwięków oznacza trwałe uszkodzenie: płyty, pamięci lub procesora. Niekiedy pomaga popukanie w płytę i poprawienie kontrastów i styków procesora, pamięci itp. Ewentualnie można spóbować sprawdzić podejrzane elementy na innym komputerze lub inne podzespoły w poobserwować na naszym komputerze.

[Jay-cob]

13. Zbiór programów do: testowania, podkręcania kart graficznych, sprawdzania stabilności CPU, sprawdzenia poprawności pamięci RAM; testowania wydajności komputera; identyfikacji sprzętu; testowania HDD, mierzenia temperatur, napięć, sprawdzania prędkości wiatraków, testowania monitora, schładzania CPU i inne

1. Benchmarki ogólnej wydajności komputera (procesor, pamięć, karta graficzna)
3DMark 11 (tylko dla Windows Vista i 7, wymagana karta z obsługą DX11)
3DMark Vantage (tylko dla Windows Vista i 7)
3DMark 2006
--- poniższe "marki" są już przestarzałe i mogą zaniżać wyniki współczesnych kart ---
3DMark 2005
3DMark 2003
3DMark 2001
3DMark 2000
3DMark 99

Cinebench R10
Furmark
Aquamark 3

2. Podkręcanie kart graficznych
Riva Tuner
Powerstrip
Artifact - sprawdzanie karty pod kątem artefaktów
Video Card Stability Test - sprawdzanie karty pod kątem artefaktów

3. Sprawdzanie stabilności CPU - czyli obciążenie ...
Prime95
SuperPI

4. Sprawdzenie poprawności pamięci RAM
GoldMemory
Memtest

5. Testowanie wydajności komputera
Sisoft Sandra 2004
PCMark 2004

6. Identyfikacja sprzętu
CPU-Z - procesor, pamięć, płyta główna
WCPUid
Everest

7. Testowanie HDD
HDtach
SpeedFan - za pomocą SMART

8. Mierzenie temperatur, napięć, prędkości wiatraków ...
CPU Cool
NVIDIA System Untility
SpeedFan

9. Testowanie Monitora CRT
Nokia Monitor Test

Schładzanie CPU
CPU Cool
Waterfall
CPUidle

10. Inne
CpuMSR - zmiana mnoznika w odblokowanych procesorach.
Download
OPN 462 - program, ktory odczytuje (ale najpierw nalezy go wprowadzic) kod, z tabliczki na naszym procesorze.
(Mozemy dowiedziec sie:
- z jaka magistrala powinien domyslnie pracowac CPU
- ile ciepła wydziela
- na jakim rdzeniu pracuje
...)
Download
Jaką moc potrzebuje nasz komputer?
lub http://extreme.outer...ucalculator.jsp